Het lag op het strand, het was mooi, en het paste in de zijvak van de rugzak. Een stukje koraal, uitgebleekt door de zon. Drie weken later staat het op een plank in Nederland, tussen de foto’s. Of niet, want op Schiphol trok iemand je koffer opzij en ligt het inmiddels in een kast met voorbeelden voor collega’s.
NH Nieuws liep een ochtend mee met douanier Niels op Schiphol en tekende op wat er deze zomer uit koffers komt. Ivoor, verentooien, koraal. Vlees van beschermde dieren. Grote ladingen sigaretten, dit jaar opvallend veel. En medicijnen: “We zien veel chemische medicatie, pijnstilling, erectiemiddelen”, zegt Niels. Koraal wordt vaak gewoon op het strand gevonden en meegenomen, vertelt hij. “Maar het is een beschermde soort. Dat moet terug de zee in, want dan kan er nieuw koraal op groeien.”
De handhaving staat op Schiphol, de verkoop staat op het strand
Hier wordt het wat ons betreft scheef. De reiziger die een schelp of een stukje koraal meeneemt, wordt op de terugweg gecorrigeerd, en terecht. Maar diezelfde reiziger heeft twee weken lang op de boulevard kraampjes gepasseerd waar schelpen, koraal en veren gewoon te koop lagen, vaak met een prijskaartje en een tasje erbij. Wie iets koopt in een winkel gaat er redelijkerwijs van uit dat het verhandelbaar is. Dat de hele last van dat misverstand bij de vakantieganger met een koffer terechtkomt, en niet bij de keten die het aan hem verkocht, is een keuze. Het is de goedkoopste plek om te controleren, niet de effectiefste plek om iets te stoppen.
Dat maakt de regel niet minder juist. Beschermde soorten zijn beschermd omdat de handel ze uitput, en één toerist is nooit het probleem tot je er een paar miljoen bij optelt. Maar een aanpak die pas begint bij de bagageband, laat de winkel open.
Onze eigen bespaarstukken duwen precies de andere kant op
Eerlijk is eerlijk: reisredacties zoals de onze zijn hier niet neutraal in. Wij schrijven bespaartips waarin het meenemen van zoveel mogelijk uit een goedkoop land als slim geldt, en elke zomer opnieuw dat lijstje verboden souvenirs. Beide tegelijk. Als na al die jaren nog steeds koraal en verentooien op de band liggen, dan werkt dat lijstje niet, en dan is het herhalen ervan vooral gemakkelijk. De zin die wél iets doet, is de zin die de douanier zelf gebruikt en die nergens in zo’n opsomming staat.
De vuistregel van de douanier zelf
Over een voorwerp dat op een wapen leek, zei Niels iets wat je kunt onthouden zonder lijstje: “Alles wat lijkt op een wapen, wordt ingenomen. Als je hem te zien krijgt en je zou meteen je autosleutels afgeven, dan mag het niet mee.” Dat is een bruikbare test, en niet alleen voor namaakwapens: is het herkenbaar als iets uit de natuur, of ziet het eruit als iets waar iemand van schrikt, dan is het geen souvenir maar een risico.
Voor eten geldt een tweede vuistregel. Groenten en fruit mogen vaak niet mee; voedingswaren in een consumentenverpakking zijn meestal de enige categorie die wél de deur uit komt. Dat gedroogde vlees of die verse vrucht die iemand voor je meegaf, valt daarbuiten. Er werd tijdens de rondgang karkovlees gevonden, van een slakkensoort die in het Caribisch gebied wordt gegeten; het gaat de vriezer in en wordt uiteindelijk vernietigd.
De regel over medicijnen die de meeste mensen verkeerd hebben
Dit is het stukje dat vanavond twee minuten kost en gedoe scheelt. Niels legt het onderscheid zo uit: “Als je hier woont, mag je wat meenemen voor jezelf. Als je hier niet woont, mag je wat meenemen voor je reis. Je mag het niet voor een ander meenemen.” Dat laatste is precies wat mensen met de beste bedoelingen doen: een doosje pijnstillers voor een familielid, een strip voor de buurvrouw, iets wat in het vakantieland zonder recept te krijgen is.
Doe dus vóór je inpakt één ding: leg de medicijnen die je terugneemt op een rij en haal eruit wat niet van jou is. Neem van wat overblijft de doos mét bijsluiter mee en een kopie van je recept als je dat hebt. Dat is de hele voorbereiding, en het is het verschil tussen doorlopen en een gesprek bij de balie. Wie met een dier reist, vindt de rest in onze checklist voor vakantie met je hond.
Grote ladingen sigaretten zijn geen vergeetachtigheid
De zomerpiek is voorbij, de cijfers over dit seizoen volgen later. Interessant is niet hoeveel er in beslag is genomen — dat aantal stijgt als er meer wordt gecontroleerd, en het zegt dus evenveel over de bezetting als over de reiziger. Het echte signaal zit in de sigaretten: blijven het grote ladingen in koffers, dan gaat het niet om vergeetachtige vakantiegangers maar om georganiseerde invoer met een gewone koffer als vervoermiddel. En dan is de vraag niet wat de douane vindt, maar wat er verandert aan de kant waar het wordt ingekocht. Overigens kan er ook ongevraagd iets meeliften: hoe dat werkt, staat in ons stuk over de Japanse kever.